Oświadczenie o poddaniu się egzekucji

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji jest jednostronnym oświadczeniem dłużnika składanym w akcie notarialnym. Jego funkcją nie jest stworzenie zobowiązania od zera, lecz zabezpieczenie już istniejącego albo równolegle uzgadnianego obowiązku, tak aby wierzyciel mógł szybciej dojść do egzekucji.

Najczęściej rozwiązanie ma sens wtedy, gdy strony z góry wiedzą, jaki obowiązek ma zostać wykonany i chcą ograniczyć ryzyko przewlekłego dochodzenia roszczenia. Dotyczy to zwłaszcza obowiązku zapłaty oznaczonej kwoty, zwrotu pożyczki, wykonania świadczenia pieniężnego albo wydania lokalu przy najmie okazjonalnym.

To rozwiązanie nie zastępuje każdej umowy i nie usuwa wszystkich sporów. Jeżeli treść obowiązku jest niedookreślona albo strony pozostawiają zbyt wiele elementów do późniejszego ustalenia, samo oświadczenie może okazać się zbyt słabe jako podstawa szybkich dalszych działań.

W praktyce najważniejsze jest to, aby z aktu dało się odczytać, kto, komu, co, na jakiej podstawie i do kiedy ma spełnić. W sprawach pieniężnych potrzebna jest dokładna kwota albo sposób jej jednoznacznego ustalenia. W sprawach o wydanie lokalu trzeba czytelnie opisać lokal i zdarzenie, po którym wierzyciel może żądać wykonania obowiązku.

Istotne jest także wskazanie terminu, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności. To element często pomijany w potocznym myśleniu o dokumencie, a w praktyce jeden z najważniejszych, bo bez niego pojawia się ryzyko sporu o możliwość użycia aktu.

Dobrze przygotowany akt odwołuje się do konkretnej umowy albo innego źródła zobowiązania. Dzięki temu łatwiej połączyć treść oświadczenia z realnym obowiązkiem i ograniczyć zarzut, że dokument opisuje coś zbyt ogólnie.

Przed wizytą u notariusza dobrze jest przygotować nie tylko dokument tożsamości, ale też samą umowę lub projekt umowy, do której oświadczenie ma się odnosić. W sprawach najmu potrzebne będą dane lokalu i stron, a przy zobowiązaniach pieniężnych także kwota, harmonogram lub inny sposób ustalenia należności.

W źródłach pojawiają się koszty orientacyjne, a nie jedna stała cena urzędowa dla każdej sytuacji. Dlatego bezpieczniej traktować je jako punkt odniesienia do rozmowy z kancelarią notarialną, a nie gwarancję końcowej opłaty.

Jeżeli dokument ma zabezpieczać przedsiębiorcę albo spółkę, warto wcześniej uzgodnić, kto podpisuje akt i z jakiego tytułu. Błąd w reprezentacji może opóźnić sporządzenie aktu albo wymagać ponownej wizyty.

Sama obecność aktu notarialnego nie oznacza jeszcze automatycznej egzekucji. Najpierw trzeba poprawnie przygotować treść dokumentu, potem podpisać go u notariusza, a po ziszczeniu się warunku określonego w akcie wierzyciel występuje o nadanie klauzuli wykonalności.

Dopiero po uzyskaniu klauzuli możliwe jest przejście do dalszych działań egzekucyjnych. To ważne, bo wiele osób myli podpis aktu z natychmiastowym tytułem wykonawczym bez żadnego dalszego kroku.

Najwięcej opóźnień bierze się z trzech źródeł: źle opisanego obowiązku, niespójności z umową główną oraz braku dokumentów potwierdzających, że warunek uruchamiający egzekucję rzeczywiście nastąpił.

W praktyce wyszukiwań bardzo często chodzi nie o ogólne zabezpieczenie długu, ale o oświadczenie najemcy o poddaniu się egzekucji w ramach najmu okazjonalnego. Tu ciężar przesuwa się z zapłaty pieniędzy na obowiązek wydania lokalu po spełnieniu warunków przewidzianych w umowie i przepisach.

To oznacza, że treść aktu powinna być maksymalnie spójna z umową najmu, opisem lokalu i stron. W takim układzie szczególnie ważne jest, aby nie mieszać w jednym oświadczeniu kilku różnych obowiązków bez jasnego rozróżnienia, bo utrudnia to późniejsze użycie dokumentu.

Jeżeli strony chcą dodatkowo zabezpieczyć zaległy czynsz lub inne należności, warto rozważyć, czy opis tych obowiązków jest równie precyzyjny jak opis wydania lokalu. W przeciwnym razie dokument może dobrze działać dla jednej części zobowiązania, a słabiej dla drugiej.

Pierwszy częsty błąd to mylenie zwykłego podpisanego pisma z aktem notarialnym. W sprawach tego typu sama forma prywatna zwykle nie daje efektu, którego oczekują strony, bo sednem jest właśnie notarialne ujęcie oświadczenia.

Drugi błąd to zbyt ogólne opisanie obowiązku. Zwrot typu „dłużnik poddaje się egzekucji z tytułu przyszłych należności” może nie wystarczyć, jeśli nie wiadomo, jaka to należność, w jakiej wysokości i kiedy staje się wymagalna.

Trzeci problem pojawia się wtedy, gdy strony nie myślą o końcowym użyciu aktu już na etapie jego podpisywania. Jeżeli nie przewidzą, jak później wykażą niewykonanie obowiązku, mogą mieć poprawny formalnie akt, ale słabszą pozycję dowodową.

Przykład pierwszy: właściciel zawiera najem okazjonalny i chce przede wszystkim zabezpieczyć wydanie lokalu. Wtedy akt powinien skupiać się na obowiązku opuszczenia i wydania konkretnego lokalu, a nie rozpraszać się na wiele pobocznych należności.

Przykład drugi: pożyczkodawca chce zabezpieczyć zwrot konkretnej kwoty pożyczki. Najważniejsze będzie wtedy wskazanie kwoty albo jednoznacznego mechanizmu jej ustalenia oraz powiązanie aktu z umową pożyczki.

Przykład trzeci: przedsiębiorca sprzedaje towar z odroczonym terminem płatności i chce mocniejszego zabezpieczenia ceny. Oświadczenie może pomóc, jeżeli zakres długu jest jasno opisany i strony od razu ustalą, jakie dokumenty pokażą później brak zapłaty.

Przykład czwarty: strony chcą zabezpieczyć bardzo szeroki, zmienny katalog przyszłych roszczeń. To sytuacja, przy której prosta odpowiedź bywa myląca, bo im bardziej rozproszony i niedookreślony obowiązek, tym większe ryzyko, że akt nie da oczekiwanego efektu.

Przed podpisem warto ułożyć dokumenty w kolejności, w jakiej będą później potrzebne: dane stron, umowę główną, projekt oświadczenia i dokumenty potwierdzające reprezentację. Taka kolejność pozwala szybciej wychwycić sprzeczności między umową a aktem.

Po naruszeniu obowiązku trzeba sprawdzić nie tylko sam fakt braku wykonania, ale też to, czy zaszedł dokładnie taki warunek, jaki został opisany w akcie. Jeżeli dokument mówi o braku zapłaty do określonego dnia, przydają się terminy, wezwania i potwierdzenia płatności. Jeżeli chodzi o wydanie lokalu, znaczenie mają dokumenty potwierdzające, że obowiązek wydania już się zaktualizował.

Najprostsza hierarchia decyzji jest taka: najpierw ustalasz, co dokładnie pokazuje akt, potem czego jeszcze nie dowodzi sam akt, a na końcu sprawdzasz, czy termin na klauzulę wykonalności nadal biegnie. To właśnie na tym etapie rozstrzyga się, czy dokument będzie narzędziem realnie przyspieszającym dalsze działania.