Wzór i omówienie
Umowa najmu pokoju powinna być konkretna już w dniu podpisania: trzeba oznaczyć strony, wskazać dokładnie pokój, opisać zasady korzystania z kuchni i łazienki oraz rozpisać czynsz, opłaty i kaucję. Niżej znajdziesz praktyczny szkic dokumentu do uzupełnienia oraz tabelę kroków, które ograniczają najczęstsze spory.
Umowa najmu pokoju powinna przede wszystkim rozdzielać to, co najemca używa wyłącznie, od tego, co współdzieli z innymi lokatorami. W praktyce najbezpieczniej wpisać numer lub opis pokoju, adres lokalu, listę części wspólnych, wysokość czynszu, sposób rozliczania opłat, kaucję, dzień wydania pokoju i zasady wypowiedzenia.
Jeżeli wynajmujesz tylko jeden pokój w mieszkaniu, nie wystarczy użyć ogólnego wzoru dla całego lokalu. Dokument powinien wskazywać, które pomieszczenia są wspólne, kto może z nich korzystać, czy wolno przyjmować gości, jak rozliczane są media i kto odpowiada za szkody w częściach wspólnych.
Najpraktyczniejszy zestaw to 2 egzemplarze umowy, 1 protokół zdawczo-odbiorczy, lista wyposażenia pokoju i jasny zapis o terminie płatności. Jeżeli strony chcą wzmocnić ochronę przy opróżnieniu lokalu, trzeba osobno sprawdzić, czy w danej sytuacji ma sens konstrukcja najmu okazjonalnego i wymagane do niej dodatkowe załączniki. Koszt zawarcia; 0 zł za samo podpisanie prywatnej umowy między stronami; Nie trzeba odkładać podpisania z obawy o formalną opłatę za sam dokument; Niepotrzebne odkładanie zawarcia umowy
Kontrola praktyczna dla tematu „umowa najmu pokoju” obejmuje co najmniej 3 obszary: najemca, wynajmujący, umowa, ustawa, kaucja i protokół zdawczo-odbiorczy; jeżeli pismo wskazuje termin 7, 14 albo 30 dni, licz go od doręczenia i zachowaj potwierdzenie wysyłki.
Przed decyzją sprawdź aktualną ustawę albo kodeks, właściwy formularz, załączniki i termin wynikający z dokumentu.
blok wzoru
UMOWA NAJMU POKOJU
Miejsce zawarcia: [miejscowość]
Data zawarcia: [data zawarcia]
Strona 1 z 2
zawarta pomiędzy:
1. [imię i nazwisko wynajmującego], zamieszkałym/-ą w [adres zamieszkania], PESEL/NIP: [dane], legitymującym/-ą się [rodzaj dokumentu i numer], zwanym/-ą dalej "Wynajmującym",
a
2. [imię i nazwisko najemcy], zamieszkałym/-ą w [adres zamieszkania], PESEL: [dane], legitymującym/-ą się [rodzaj dokumentu i numer], zwanym/-ą dalej "Najemcą".
§ 1. Przedmiot umowy
1. Wynajmujący oddaje Najemcy do używania pokój nr [numer pokoju / opis położenia pokoju] położony w lokalu przy [adres lokalu], o powierzchni [liczba] m2, dalej zwany "Pokojem".
2. Do wspólnego używania z innymi uprawnionymi osobami Najemca otrzymuje następujące części wspólne lokalu: [kuchnia], [łazienka], [korytarz], [balkon], [inne pomieszczenia].
3. Pokój jest wyposażony w: [łóżko], [szafę], [biurko], [krzesło], [inne elementy wyposażenia]. Szczegółowy wykaz wyposażenia stanowi załącznik nr 1.
§ 2. Czas trwania najmu
1. Umowa zostaje zawarta na czas [oznaczony do dnia: ... / nieoznaczony].
2. Wydanie Pokoju nastąpi w dniu [data rozpoczęcia najmu] na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego.
3. Jeżeli Strony ustalają minimalny okres najmu, wynosi on [liczba miesięcy] miesięcy.
§ 3. Czynsz i opłaty
1. Strony ustalają czynsz najmu w kwocie [kwota czynszu] zł miesięcznie.
2. Czynsz płatny jest do dnia [dzień miesiąca] każdego miesiąca przelewem na rachunek [numer rachunku] / gotówką do rąk Wynajmującego.
3. Poza czynszem Najemca ponosi następujące opłaty: [energia elektryczna], [woda], [gaz], [internet], [ogrzewanie], [odpady], [inne opłaty].
4. Opłaty z ust. 3 są rozliczane według wariantu: [ryczałt miesięczny w kwocie ... zł / według rachunków / proporcjonalnie do liczby lokatorów / według wskazań licznika].
5. Za dzień zapłaty Strony uznają [dzień uznania rachunku Wynajmującego / dzień przekazania gotówki za pokwitowaniem].
§ 4. Kaucja
1. Najemca wpłaci Wynajmującemu kaucję w wysokości [wysokość kaucji] zł najpóźniej do dnia [data].
2. Kaucja zabezpiecza roszczenia z tytułu zaległego czynszu, opłat, braków w wyposażeniu oraz szkód w Pokoju i częściach wspólnych, za które odpowiada Najemca.
3. Potrącenia z kaucji wymagają wskazania podstawy rozliczenia w protokole zwrotu albo w odrębnym zestawieniu przekazanym Najemcy.
Strona 2 z 2
§ 5. Zasady korzystania z Pokoju i części wspólnych
1. Najemca korzysta z Pokoju wyłącznie w celach mieszkalnych i nie może zmieniać jego przeznaczenia bez zgody Wynajmującego.
2. Najemca ma prawo korzystać z części wspólnych z poszanowaniem praw innych mieszkańców i obowiązku utrzymywania porządku.
3. Strony ustalają następujące zasady współkorzystania: [sprzątanie według grafiku / bez grafiku], [zakaz przechowywania rzeczy w korytarzu], [zasady korzystania z pralki], [godziny ciszy nocnej], [zasady przyjmowania gości], [zasady dotyczące zwierząt].
§ 6. Obowiązki stron i naprawy
1. Wynajmujący wydaje Pokój w stanie przydatnym do umówionego użytku oraz przekazuje [liczba kompletów kluczy] komplet(y) kluczy.
2. Najemca zobowiązuje się używać Pokój i części wspólne zgodnie z ich przeznaczeniem, zgłaszać usterki bez zbędnej zwłoki oraz nie dokonywać trwałych zmian bez uprzedniej zgody Wynajmującego.
3. Drobne nakłady i bieżące utrzymanie Pokoju obciążają [Najemcę / Wynajmującego zgodnie z odrębnym ustaleniem], a naprawy wykraczające poza zwykłe używanie są wykonywane po zgłoszeniu drugiej Stronie.
§ 7. Podnajem i oddanie do używania
1. Bez uprzedniej pisemnej zgody Wynajmującego Najemca nie może oddać Pokoju ani jego części do podnajmu ani do bezpłatnego używania osobom trzecim.
2. Naruszenie zakazu z ust. 1 stanowi podstawę do żądania zaprzestania naruszenia oraz zastosowania uprawnień przewidzianych w umowie i przepisach.
§ 8. Wypowiedzenie i rozwiązanie umowy
1. Oświadczenia o wypowiedzeniu, rozwiązaniu lub wezwaniu do usunięcia naruszeń są składane w formie [pisemnej / dokumentowej e-mail z potwierdzeniem doręczenia] na adresy wskazane w komparycji lub później wskazane do kontaktu.
2. Przy umowie zawartej na czas oznaczony Strony dopuszczają wcześniejsze rozwiązanie w następujących przypadkach: [zwłoka w płatności], [rażące naruszenie zasad porządku domowego], [utrata możliwości korzystania z Pokoju], [porozumienie Stron], [inne przypadki].
3. Przy umowie zawartej na czas nieoznaczony okres wypowiedzenia wynosi [okres wypowiedzenia], o ile przepisy bezwzględnie obowiązujące nie stanowią inaczej.
§ 9. Zwrot Pokoju i rozliczenie końcowe
1. Po zakończeniu najmu Najemca zwróci Pokój opróżniony z rzeczy, z kompletem kluczy oraz wyposażeniem wskazanym w protokole, z uwzględnieniem normalnego zużycia wynikającego z prawidłowego używania.
2. Przy zwrocie Strony sporządzą protokół zdawczo-odbiorczy obejmujący stan Pokoju, wyposażenia, liczbę zwróconych kluczy oraz uwagi dotyczące części wspólnych używanych przez Najemcę.
3. Rozliczenie czynszu, opłat oraz kaucji nastąpi po sporządzeniu protokołu zwrotu i ustaleniu ewentualnych należności.
§ 10. Postanowienia końcowe
1. Zmiany umowy wymagają formy [pisemnej / dokumentowej], chyba że bezwzględnie obowiązujące przepisy wymagają formy szczególnej.
2. Umowę sporządzono w 2 jednobrzmiących egzemplarzach, po 1 dla każdej ze Stron.
3. W sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają właściwe przepisy prawa.
Załączniki:
1. Protokół zdawczo-odbiorczy Pokoju i części wspólnych.
2. Lista wyposażenia Pokoju.
3. [Dodatkowy załącznik: zasady korzystania z części wspólnych / pełnomocnictwo / inny dokument].
Podpisy:
........................................ Wynajmujący
........................................ Najemca
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. Przed wysłaniem pisma, podjęciem decyzji albo obliczeniem kwoty sprawdź aktualne przepisy, źródła podane pod artykułem oraz własne dokumenty.
Dobra umowa najmu pokoju ma dwa cele: pozwala spokojnie korzystać z pokoju i porządkuje współużywanie mieszkania. Właśnie dlatego trzeba od razu opisać nie tylko sam pokój, ale też kuchnię, łazienkę, przedpokój, pralnię albo inne części wspólne, jeśli najemca ma z nich korzystać.
Najczęstszy błąd polega na wpisaniu jedynie adresu całego mieszkania bez wskazania, który pokój jest oddawany najemcy. Przy kilku lokatorach taki skrót utrudnia później ocenę odpowiedzialności za szkody, rozliczenie mediów i ustalenie, kto miał prawo używać konkretnego pomieszczenia.
Jeżeli umowa ma być użyteczna od razu, powinna dawać odpowiedź na pięć pytań: kto, jaki pokój, od kiedy, za ile i na jakich zasadach wspólnych. Bez tych elementów nawet podpisany dokument bywa za ogólny na spór o opłaty albo zwrot kaucji.
Przed decyzją sprawdź aktualną ustawę albo kodeks, właściwy formularz, załączniki i termin wynikający z dokumentu.
| Element startowy | Minimalna konkretna wartość | Po co to wpisać | Ryzyko pominięcia |
|---|---|---|---|
| Przedmiot najmu | 1 pokój opisany numerem lub położeniem w lokalu | Wiadomo, co jest oddane do wyłącznego używania | Spór o to, który pokój był objęty umową |
| Egzemplarze umowy | 2 podpisane egzemplarze | Każda strona ma własny oryginał | Problem z wykazaniem ustaleń |
| Protokół wydania | 1 protokół przy przekazaniu pokoju | Łatwiej rozliczyć stan pokoju i wyposażenia | Spór o uszkodzenia i braki |
| Podpisy | 2 podpisy stron | Dokument ma czytelne potwierdzenie zawarcia | Kwestionowanie zgody na warunki |
| Koszt zawarcia | 0 zł za samo podpisanie prywatnej umowy między stronami | Nie trzeba odkładać podpisania z obawy o formalną opłatę za sam dokument | Niepotrzebne odkładanie zawarcia umowy |
Jeżeli w mieszkaniu mieszka kilka osób, wpisz wprost, czy odpowiedzialność za części wspólne jest indywidualna, czy rozliczana proporcjonalnie. Tę jedną kwestię warto doprecyzować przed podpisem, bo później rodzi najwięcej praktycznych sporów.
Przed podpisaniem trzeba zebrać dane stron, sprawdzić, kto faktycznie wynajmuje pokój i czy opis lokalu zgadza się z ustaleniami ustnymi. Przy najmie pokoju szczególnie ważne jest, aby wynajmujący mógł swobodnie uregulować korzystanie z części wspólnych, bo bez tego trudniej egzekwować porządek i zasady współmieszkania.
Warto też ustalić model rozliczeń. Sama kwota czynszu nie wystarczy, jeśli nie wiadomo, czy opłaty za prąd, wodę, internet albo ogrzewanie wchodzą do jednej stawki, czy będą doliczane osobno. To trzeba zapisać prosto, bez ogólników.
Jeżeli strony rozważają bardziej formalny wariant zabezpieczenia najmu, trzeba oddzielić zwykłą umowę najmu pokoju od konstrukcji z dodatkowymi oświadczeniami i załącznikami. Sam szkic poniżej jest punktem wyjścia dla standardowej umowy i powinien być rozszerzony, gdy strony chcą użyć dalej idących zabezpieczeń.
| Wariant | Kiedy wybrać | Co dopisać w umowie | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Stała kwota miesięczna | Gdy strony chcą prostego rozliczenia | Jedna suma obejmująca czynsz i wskazane opłaty | Trzeba jasno napisać, co jest wliczone |
| Czynsz + opłaty osobno | Gdy media mają być rozliczane oddzielnie | Lista opłat i sposób ich ustalania | Bez zasad rozliczenia łatwo o spór |
| Kaucja zwrotna | Gdy wynajmujący chce zabezpieczyć szkody lub zaległości | Kwotę, termin wpłaty i warunki rozliczenia | Brak zasad potrąceń utrudnia rozliczenie |
| Dodatkowe zabezpieczenia | Gdy strony chcą wzmocnić ochronę przy opuszczeniu lokalu | Odrębne załączniki i oświadczenia | Nie wystarczy samo użycie nazwy bez wymaganych dokumentów |
Nie wpisuj do umowy ogólnego sformułowania „opłaty według zużycia”, jeśli nie wiadomo, według jakich rachunków, za jaki okres i w jakim terminie mają być rozliczane.
Najbezpieczniej przeprowadzić podpisanie w kilku krótkich krokach. Najpierw uzgadnia się treść, potem strony podpisują dwa egzemplarze, a wydanie pokoju odbywa się z protokołem i listą wyposażenia. Taki układ porządkuje zarówno rozpoczęcie najmu, jak i późniejszy zwrot.
Przy wydaniu pokoju warto od razu zapisać stan ścian, mebli, kluczy, liczników i części wspólnych, z których najemca będzie korzystać. Jeżeli pojawi się szkoda albo zastrzeżenie co do czystości, dokument z dnia wydania daje punkt odniesienia.
Jeżeli termin płatności przypada przed dniem wydania pokoju, trzeba to napisać wprost. W przeciwnym razie strony mogą inaczej rozumieć moment, od którego biegnie obowiązek zapłaty.
| Krok | Dokumenty | Gdzie złożyć lub sprawdzić | Termin lub koszt | Ryzyko błędu |
|---|---|---|---|---|
| 1. Uzgodnienie danych stron i pokoju | Projekt umowy, dane stron, opis pokoju | U stron przed podpisaniem | Przed podpisaniem, 0 zł | Błędny opis pokoju lub brak danych stron |
| 2. Ustalenie czynszu, opłat i kaucji | Projekt zapisów finansowych | W treści umowy | Przed podpisaniem, 0 zł | Niejasne rozliczenie mediów |
| 3. Podpisanie dokumentu | 2 egzemplarze umowy | U stron | W dniu zawarcia, 0 zł za samo podpisanie | Brak podpisu jednej ze stron |
| 4. Wydanie pokoju | Protokół zdawczo-odbiorczy, lista wyposażenia, klucze | W lokalu przy przekazaniu pokoju | W dniu wydania pokoju | Spór o stan mebli, ścian lub kluczy |
| 5. Archiwizacja dokumentów | Podpisana umowa, protokół, potwierdzenia wpłat | U każdej ze stron | Od razu po podpisaniu, 0 zł | Trudność w wykazaniu ustaleń |
Jeżeli pokój ma kilku najemców rotacyjnie albo lokal ma wiele części wspólnych, dopisz do protokołu również zasady przekazywania półek, szafek i miejsc w lodówce. To prosty detal, który ogranicza spory codzienne.
W części finansowej trzeba rozdzielić trzy rzeczy: czynsz za sam pokój, opłaty związane z używaniem lokalu oraz kaucję. Gdy wszystko zostanie zlane w jedno zdanie, później trudno ustalić, czy dana należność była stała, zaliczkowa czy zwrotna.
Jeżeli opłaty są rozliczane osobno, wpisz źródło rozliczenia: rachunek, podział proporcjonalny, licznik albo stałą z góry ustaloną kwotę. Przy częściach wspólnych dobrze dopisać, czy koszty dzieli się po równo, według liczby lokatorów czy według innej ustalonej zasady.
Kaucja powinna mieć opis funkcji i sposobu rozliczenia. Warto zapisać, czy może być użyta na zaległy czynsz, media, brakujące wyposażenie lub szkody w pokoju i częściach wspólnych, jeżeli najemca ponosi za nie odpowiedzialność.
Jeżeli czynsz płatny jest przelewem, dobrze wpisać, że za dzień zapłaty strony uznają dzień uznania rachunku albo dzień zlecenia przelewu. Bez tego strony mogą inaczej liczyć opóźnienie.
Przy najmie pokoju sama wysokość czynszu nie wystarcza. Trzeba jeszcze wskazać, z których części wspólnych najemca korzysta, w jakim zakresie i czy może przyjmować gości albo przechowywać rzeczy poza pokojem. Te zapisy nie muszą być długie, ale powinny być konkretne.
Jeżeli w mieszkaniu wynajmowanych jest kilka pokoi, warto od razu uregulować kuchnię, łazienkę, korytarz, pralkę, balkon, internet i zasady utrzymania porządku. Brak takich ustaleń nie unieważnia umowy, ale bardzo utrudnia egzekwowanie codziennych obowiązków.
W umowie warto też dopisać zakaz oddawania pokoju do podnajmu albo do bezpłatnego używania bez zgody wynajmującego. To szczególnie ważne tam, gdzie mieszkanie funkcjonuje w modelu wieloosobowym.
Najprostszy zapis bywa najlepszy: pokój do wyłącznego używania, kuchnia i łazienka do wspólnego używania, bez prawa do podnajmu bez zgody wynajmującego. Taki układ daje czytelny punkt wyjścia do dalszych szczegółów.
Umowa powinna przewidywać, jak kończy się najem i w jakim stanie pokój ma zostać oddany. Przy pokoju szczególnie ważne jest dopisanie, czy zwrot obejmuje także komplet kluczy, elementy wyposażenia oraz opróżnienie miejsc używanych w częściach wspólnych.
Jeżeli strony zawierają umowę na czas oznaczony, najlepiej wpisać wyraźnie przypadki wcześniejszego rozwiązania. Jeżeli umowa jest na czas nieoznaczony, praktyczne znaczenie ma wskazanie sposobu i formy wypowiedzenia. Bez tego strony łatwo popadają w spór, czy wystarczy wiadomość, e-mail czy potrzebny jest dokument podpisany.
Przy zakończeniu najmu warto sporządzić drugi protokół. To moment, w którym porównuje się stan pokoju i wyposażenia z dokumentem z dnia wydania oraz rozlicza czynsz, opłaty i kaucję.
| Sytuacja | Co warto mieć w umowie | Co sprawdzić przy zakończeniu | Typowe ryzyko |
|---|---|---|---|
| Umowa na czas oznaczony | Przesłanki wcześniejszego rozwiązania | Czy zaszło zdarzenie opisane w umowie | Spór o możliwość wcześniejszego wyjścia |
| Umowa na czas nieoznaczony | Sposób i forma wypowiedzenia | Czy wypowiedzenie zostało doręczone | Spór o skuteczność zakończenia umowy |
| Zwrot pokoju z wyposażeniem | Obowiązek oddania pokoju i rzeczy w stanie uzgodnionym | Porównanie z protokołem wydania | Spór o szkody i braki |
| Zwrot kaucji | Warunki potrąceń i rozliczenia | Czy istnieją zaległości lub szkody | Spór o zasadność zatrzymania części kaucji |
Samo hasło „wypowiedzenie zgodnie z przepisami” jest poprawne, ale mało praktyczne. Lepszy jest krótki zapis o formie, doręczeniu i rozliczeniu pokoju w dniu opuszczenia lokalu.
Poniższy szkic nadaje się do uzupełnienia i dopasowania do konkretnego mieszkania. Obejmuje strony, opis pokoju, części wspólne, czynsz, opłaty, kaucję, korzystanie z lokalu, wypowiedzenie, zwrot pokoju i podpisy.
Przed podpisaniem uzupełnij wszystkie pola w nawiasach kwadratowych i dopisz załączniki, jeżeli strony chcą dołączyć listę wyposażenia, protokół albo dodatkowe zabezpieczenia. Jeżeli umowa ma obejmować rozwiązania wykraczające poza standardowy najem pokoju, sam szkic nie zastępuje wymaganych dodatkowych dokumentów.
Najlepiej drukować szkic dopiero po uzupełnieniu wszystkich pól. Puste miejsca przy kwocie, terminie albo sposobie rozliczeń tworzą najwięcej praktycznych problemów.
Pierwszy częsty błąd to brak rozdzielenia pokoju od części wspólnych. Jeżeli umowa milczy o kuchni, łazience albo korytarzu, strony często zaczynają inaczej rozumieć zakres uprawnień najemcy już po kilku dniach.
Drugi błąd to opis opłat jednym zdaniem. Gdy w umowie nie wiadomo, czy internet, prąd i woda są wliczone do czynszu, spór pojawia się przy pierwszym rozliczeniu. Trzeci błąd to brak protokołu wydania. Bez niego trudno uczciwie porównać stan pokoju przy zwrocie.
Przykład praktyczny: wynajmujący oddaje jeden pokój studentowi, a kuchnię i łazienkę do wspólnego korzystania z dwiema innymi osobami. Tutaj trzeba wyraźnie wpisać zasady sprzątania, przechowywania rzeczy i rozliczania mediów. Inny przykład: najemca chce wyprowadzić się przed końcem uzgodnionego okresu. Bez zapisu o wcześniejszym rozwiązaniu strony będą musiały wrócić do ogólnych zasad i ustalać je już w konflikcie.
Warto też pamiętać o sytuacjach granicznych. Jeżeli pokój jest umeblowany tylko częściowo, lista wyposażenia powinna być bardzo dokładna. Jeżeli w lokalu są rotacyjni lokatorzy, lepiej dodać krótką procedurę przekazywania kluczy i rzeczy w częściach wspólnych. To drobiazgi, ale właśnie one decydują, czy dokument działa w praktyce.
Najlepszy dokument to nie ten najdłuższy, lecz ten, który pozwala bez sporu odpowiedzieć na pytania o pokój, opłaty, części wspólne i zwrot kaucji.
Pytania czytelników
Krótkie odpowiedzi na konkretne sytuacje, które zwykle pojawiają się przed złożeniem wniosku, wysłaniem dokumentu albo podjęciem decyzji.
Dla bezpieczeństwa praktycznego zdecydowanie warto zawrzeć ją na piśmie. Przy najmie pokoju ustne ustalenia najczęściej nie wystarczają do rozliczenia opłat, kaucji, wyposażenia i zasad korzystania z części wspólnych.
Tak, to jeden z najważniejszych elementów. Warto wpisać, czy najemca korzysta z kuchni, łazienki, korytarza, balkonu, piwnicy albo innych pomieszczeń oraz na jakich zasadach.
Najlepiej wskazać adres lokalu oraz sam pokój przez numer, położenie, metraż, umeblowanie albo inne cechy pozwalające jednoznacznie go odróżnić od pozostałych pokoi.
Nie zawsze. Jeżeli strony chcą ją pobrać, powinny wpisać kwotę, termin wpłaty, funkcję kaucji oraz zasady rozliczenia po zakończeniu najmu.
Tak, warto wpisać, że oddanie pokoju do podnajmu albo do bezpłatnego używania wymaga zgody wynajmującego. Przy najmie kilku pokoi w jednym mieszkaniu taki zapis ma duże znaczenie praktyczne.
Bardzo warto go sporządzić. Jeden protokół przy wydaniu i drugi przy zwrocie pomagają rozliczyć stan pokoju, klucze, meble, sprzęt oraz ewentualne szkody.
Najlepiej wprost wskazać, czy opłaty są wliczone do miesięcznej kwoty, czy rozliczane osobno, z jakich rachunków oraz według jakiej zasady dzieli się koszty między lokatorów.
Niekoniecznie. Jeżeli strony chcą korzystać z rozwiązania wymagającego dodatkowych oświadczeń i załączników, sam podstawowy szkic umowy nie zastępuje tych dokumentów i trzeba osobno sprawdzić pełny zestaw formalności.